Cách phòng ngừa ung thư và mau lành bệnh

Ung thư ngày càng tăng dù ở Việt Nam hay trên thế giới. Ung thư là một trong tứ chứng nan y “phong, lao, cổ lại” ám ảnh dân chúng từ xưa. Có người cho rằng đã bị ung thư là chết chắc. Sự thật là nhờ tiến bộ y học mà nhiều loại ung thư chữa khỏi, lành nhanh nếu phát hiện sớm và chữa trị chuẩn; một sự thật nữa là có thể tránh được 1/3 loại ung thư. Bài giáo dục sức khỏe ung thư này khởi viết nhân ngày ung thư thế giới 4/2/2012 và sẽ cập nhật hàng năm nhằm giúp cộng đồng biết và chủ động chống lại căn bệnh ác tính trong thời buổi lối sống công nghiệp gia tăng, ô nhiễm môi trường ngày càng nặng nề và 70% dân chúng ở nông thôn.

Ung thư là gì?

Ung thư là tình trạng tế bào phát triển và phát tán không kiểm soát được dẫn đến chết người.

Ung thư nguy hiểm thế nào?

    Nếu không chữa trị chuẩn mực thì ung thư gây chết người. Trong đời, cứ 4 người đàn ông thì có 1 ngời chết do ung thư và cứ 5 đàn bà thì có 1 người chết do ung thư. Từ lúc bị ung thư nói chung đến 5 năm sau thì 67% còn sống.
    Thế giới ước tính mỗi năm có 12,7 triệu người mắc ung thư trong đó 7,6 triệu người chết (chiếm 13% tổng số tử vong chung).
    Tại Việt Nam, mỗi năm có khoảng 150.000 người ung thư mới và số chết là 75.000 người (chiếm 8,2% tử vong chung). Ung thư ngày càng tăng và người trẻ ngày càng bị nhiều.

Các loại ung thư

Hầu như cơ quan nào trong cơ thể cũng có thể bị ung thư, tạo nên hơn 100 loại khác nhau mà thường gặp là ung thư phổi, ung thư dạ dày (bao tử), ung thư gan, ung thư đại tràng (ruột già), ung thư vú, ung thư cổ tử cung.

Làm sao nhận biết ung thư?

Biểu hiện ung thư tùy vào loại, vị trí và giai đoạn ung thư. Nói chung, ung thư là nhóm bệnh mà có thể có mọi biểu hiện giống bất cứ bệnh nào và mệnh danh là kẻ bắt chước vĩ đại.

Các biểu hiện chung của ung thư:

    Mệt mỏi kéo dài.
    Sốt dai dẳng.
    Sụt cân không rõ nguyên nhân.
    Đau mà chữa thông thường không khỏi.
    Thay đổi màu da.

Khi nào đi khám?

Khi có các dấu hiệu bất thường mà kéo dài thì đi khám, ví dụ:

    Thay đổi đi cầu, đi tiểu: táo bón; tiêu chảy kéo dài; phân có máu kéo dài; tiểu đau; són tiểu kéo dài…
    Thay đổi đường thở: ho dai dẳng; khàn tiếng.
    Khó tiêu, khó nuốt kéo dài.
    Vết loét lâu lành.
    Có khối u.
    Chảy máu, kinh nguyệt bất thường.

Nơi chữa ung thư?

Chữa ung thư tại các khoa và bệnh viện chuyên khoa ung thư.

Chữa ung thư như thế nào?

    Phẫu trị: mổ lấy khối ung thư ra khỏi cơ thể.
    Hóa trị: dùng hóa chất là thuốc đưa vào cơ thể bằng đường uống hoặc, chích, truyền vào mạch máu. Hóa trị có tác dụng toàn thân, diệt tế bào ung thư tại chỗ cũng như đã phát tán.
    Xạ trị: dùng tia năng lượng cao như tia X, tia gamma, chùm electron, proton để diệt tế bào ung thư.
    Các cách chữa trị khác: liệu pháp nội tiết tố, liệu pháp miễn dịch, cấy tủy, tế bào gốc.

Tùy loại và giai đoạn ung thư mà có thể dùng một hay nhiều cách để chữa ung thư. Chữa trị ung thư thường là lâu dài gồm chữa trị tại bệnh viện (nội trú) và tại nhà (ngoại trú) đồng thời xét nghiệm và theo dõi định kỳ trong và sau chữa ung thư.

Ngừa ung thư được không?

Khoảng 30%-40% ung thư ngừa được mà biện pháp cụ thể như sau:

    Sống lành mạnh:

    Bỏ hoặc không hút thuốc lá.

 Ăn thanh tịnh: ăn lạt (tổng lượng muối ăn vào mỗi ngày ít hơn 6 g), ăn nhiều rau và trái cây, ăn nhiều cá, ăn ít thịt bò, heo, giảm ăn thực phẩm chế biến sẵn, dùng thực phẩm an toàn.

 Uống rượu bia ít và điều độ đối với người có uống rượu (nam uống từ 14 cữ trở xuống mỗi tuần; nữ uống từ 9 cữ trở xuống mỗi tuần; một cữ tương đương 1 lon bia 333 hoặc 1/4 xị rượu gạo). Người không biết uống rượu bia thì không nên uống.

Giữ cân nặng chuẩn suốt cả đời (chỉ số khối cơ thể nằm trong khoảng 18,5 đến 24,9, tính bằng cách lấy cân nặng tính bằng kilogam chia cho bình phương chiều cao tính bằng mét).

Rèn luyện thể lực mức độ trung bình: mỗi ngày 30-45 phút với các hình thức như đi bộ nhanh (7 km/giờ), đi xe đạp nhanh, chạy chậm, chơi bóng bàn, bơi.

Khoảng 30% tử vong ung thư liên quan 5 yếu tố nguy cơ hành vi và ăn uống gồm thừa cân, ăn ít rau và trái cây, thiếu vận động thân thể, hút thuốc, uống rượu bia.

      Tránh nhiễm trùng:

Nhiễm trùng (vi khuẩn, vi-rút, sán, ký sinh trùng) liên quan 22% tử vong do ung thư tại các nước đang phát triển như Việt Nam, đặc biệt là nhiễm virus viêm gan B và C. Phòng nhiễm trùng bằng cách tiêm phòng (viêm gan B, tiêm phòng tránh nhiễm virus gây ung thư cổ tử cung cho nữ tuổi nhỏ và mới lớn).

      Tránh bức xạ như tránh chụp X-quang, chụp cắt lớp vi tính, chụp cộng hưởng từ hạt nhân khi bác sỹ không chỉ định; tránh ánh nắng mặt trời từ 10 giờ sáng đến 4 giờ chiều.

      Phát hiện sớm ung thư

Ung thư vú:

     Chụp X-quang tuyến vú hàng năm cho phụ nữ từ 40 tuổi trở lên.

     Khám lâm sàng tuyến vú mỗi 3 năm đối với nữ 20-30 tuổi và hàng năm đối với phụ nữ từ 40 tuổi trở lên.

     Phụ nữ tự khám vú từ năm 20 tuổi và chú ý cảm giác cũng như hình dáng vú của mình để báo bác sỹ khi có bất thường.

Ung thư và túi thừa ruột già:

Từ 50 tuổi trở đi cả hai giới cần thực hiện một trong hai nhóm xét nghiệm sau:

Tìm ung thư và túi thừa:

Nội soi đại tràng sig-ma mỗi 5 năm hoặc nội soi đại tràng mỗi 10 năm hoặc chụp đại tràng đối quang kép mỗi 5 năm hoặc chụp cắt lớp đại tràng (nội soi ảo) mỗi 5 năm.

Tìm ung thư:

Xét nghiệm máu ẩn hàng năm; nếu kết quả dương tính thì nội soi đại tràng.

Ung thư cổ tử cung

      – Chậm nhất là từ 21 tuổi, phụ nữ có quan hệ tình dục đường âm đạo phải xét nghiệm tế bào cổ tử cung hàng năm.

      – Từ 30 tuổi trở đi, nếu phụ nữ có xét nghiệm tế bào cổ tử cung 3 năm liền âm tính thì có thể xét nghiệm lại mỗi 3 năm.

      – Từ 70 tuổi trở đi, nếu phụ nữ có xét nghiệm tế bào cổ tử cung 3 đợt liền âm tính hoặc kết quả xét nghiệm 10 năm qua bình thường thì ngưng xét nghiệm.

      – Phụ nữ đã cắt toàn bộ tử cung thì không phải xét nghiệm tế bào cổ tử cung trừ phi họ chỉ cắt để trị tiền ung thư cổ tử cung. Nếu cắt tử cung mà còn cổ tử cung thì vẫn xét nghiệm tế bào cổ tử cung như hướng dẫn.

Ung thư tuyến tiền liệt.

Nếu có cha bị ung thư tuyến tiền liệt ở độ tuổi 65 trở đi thì có thể xét nghiệm kháng nguyên tuyến tiền liệt kèm hoặc không kèm khám trực tràng; nhịp độ xét nghiệm lại sau đó tùy thuộc nồng độ kháng nguyên tuyến tiền liệt.

Khám định kỳ tìm ung thư:

Từ 20 tuổi trở đi ở những người có khám sức khỏe định kỳ, khám tìm ung thư luôn có tư vấn sức khỏe và tùy thuộc vào giới, độ tuổi mà khám ung thư tuyến giáp, vòm họng, da, tinh hoàn, buồng trứng, u lành…

Ung thư là bệnh ác tính, chi phí chữa trị cao và gây chết người nhưng tránh được và có thể chữa khỏi nếu phát hiện sớm và chữa trị chuẩn mực. Thực tế Việt Nam hiện chỉ có 4 bệnh viện chuyên khoa ung thư, 18 khoa ung bướu ở các bệnh viện đa khoa lớn, đáp ứng 10% -15% nhu cầu điều trị ung thư. Vì vậy, khôn ngoan nhất là biết ung thư để tránh và chủ động tìm ung thư để chữa khỏi, lành nhanh và chí ít là ít biến chứng.

Thắc mắc về ung thư – U lành, u ác

Tế bào ung thư khác tế bào bình thường điểm nào?

Tế bào là thành phần để tạo nên các cơ quan trong cơ thể. Tế bào bình thường nhân lên khi cơ thể cần và chết đi khi xong nhiệm vụ. Tế bào ung thư cũng từ tế bào bình thường mà ra nhưng khác hai điểm là (1) sinh sôi mà không kiểm soát được, không tự chết đi và (2) có khả năng mọc sang vị trí khác, phát tán khắp nơi (gọi là xâm lấn, di căn).Tế bào ung thư gọi là tế bào ác tính.

Có phải mọi u đều là ung thư không?

Không phải mọi u đều là ung thư, nghĩa là đều ác tính. Đó là các u lành tính, chúng chỉ quá phát tại chỗ chứ không phát triển và phát tán không kiểm soát được và do vậy chúng không gây chết người.
Nguyên nhân và yếu tố liên quan ung thư

Ung thư do đâu?        

    – Ung thư xảy ra là do các tế bào bình thường bị phá vỡ cấu trúc di truyền dẫn đến tế bào phát triển và phát tán không kiểm soát được. Yếu tố gây phá vỡ cấu trúc di truyền đó gọi là chất gây đột biến vốn có nhiều trong môi trường sống (hơn 100 chất gây ung thư có nguồn gốc sinh học, hóa học, vật lý trong nước, đất, không khí, ánh nắng, thực phẩm) và trong gen.

    – Thống kê cho thấy ung thư 90%-95% do các yếu tố môi trường gây ra và 5%-10% do gen gây ra. Các yếu tố môi trường thường gặp là (1) thuốc lá (25%-30%), (2) ăn uống và béo phì (30%-35%), (3) nhiễm trùng (15%-20%), (5) bức xạ (10%) và (5) stress, thiếu vận động thân thể và các chất gây ô nhiễm môi trường.

    – Từ lúc tiếp xúc với các yếu tố môi trường đến lúc ung thư lộ ra thường từ 10 năm trở lên.

Hút thuốc gây ung thư gì?

Hút thuốc gây ra 30% tử vong ung thư chung và 80% tử vong do ung thư phổi. Ung thư liên quan thuốc là là ung thư phổi, miệng, thanh quản, dạ dày, tụy, bàng quang, đầu và cổ, vú.

Thừa cân và béo thì liên quan ung thư thế nào?

Tại Mỹ, thừa cân và béo liên quan 20% tử vong do ung thư. Thường gặp các loại ung thư sau ở người thừa cân và béo: ung thư vú ở phụ nữ sau mãn kinh; ung thư ruột già, ung thư thực quản, ung thư thận, ung thư tụy.

Uống rượu bia thì gây ra ung thư gì?

Khoảng 10% ung thư ở nam và 3% ung thư ở nữ liên quan rượu bia mà thường gặp là ung thư đường tiêu hóa (họng, thực quản, dạ dày, gan, tụy, ruột già), thanh quản và vú.

Ung thư hay gặp không? Lây lan, di truyền thế nào?

Có hay gặp ung thư không?
          
    -Thống kê Hoa Kỳ cho thấy trong đời thì 1/2 nam giới và 1/3 nữ giới bị một loại ung thư nào đó.
    -Khoảng 77% ung thư xảy ra ở người từ 55 tuổi trở lên.

Ung thư có lây không?

    -Ung thư là bệnh không do lây nhiễm dù có khi một số yếu tố thuận lợi gây ung thư lại là mầm bệnh lây nhiễm như virus viêm gan B, C gây viêm gan B, C mạn sau đó dẫn đến ung thư.

    -Có khi gặp một số loại ung thư nào đó trong một gia đình, dòng họ thì có thể do họ cùng nguồn gen, cùng lối sống và tiếp xúc với cùng tác nhân gây ung thư chứ không phải do họ lây ung thư cho nhau.

Ung thư có di truyền không?

    – Cứ 20 trường hợp ung thư thì có 1 trường hợp là di truyền từ cha mẹ.
    – Khoảng 10% ung thư buồng trứng là do di truyền.

Chữa ung thư

Có phải bị ung thư là chết ngay phải không?

Tùy loại ung thư, độ nặng lúc phát hiện, khả năng chữa trị của người bệnh mà có thể chữa khỏi, chữa lâu dài hoặc chữa nâng đỡ dẫn đến thời gian sống dài như người lành sau khi chữa, thời gian sống kéo dài hàng năm hay chết nhanh.

Chữa ung thư thì nhanh chết hơn?
        
Niềm tin lệch lạc đó có ở một số người bị ung thư. Sự thật có thể là lúc bắt đầu chữa ung thư thì đúng vào giai đoạn bệnh nhẹ và trong khi chữa thì bệnh tiến triển nặng hơn cộng với tác dụng bất lợi do cách chữa gây ra làm người bệnh ngộ nhận như thế.
Không chữa ung thư thì chắc chắc chết nhanh. Chần chừ chữa ung thư thì bệnh nặng lên cũng như chi phí và thời gian chữa trị kéo dài hoặc khả năng sống sót thấp. Dù ung thư giai đoạn nặng thì chữa trị chí ít cũng giúp thuyên giảm và kéo dài sự sống.

Tác dụng bất lợi khi chữa ung thư?

Tùy phương pháp chữa trị mà các tác dụng bất lợi xảy ra tương ứng như hóa trị sẽ gây khó chịu đường tiêu hóa, thiếu máu, rụng tóc còn xạ trị thì gây kích ứng da và suy nhược.

Tìm ung thư sớm (sàng lọc) – Lợi ích sàng lọc ung thư?

Ước tính tìm ung thư sớm cứu được 3%-35% chết trẻ đồng thời giúp giảm tật nguyền do ung thư nhờ chữa trị sớm.

 

Theo – ykhoaviet.vn